HAZARLAR


Avarlar Asya' dan Avrupa' ya geçerken Kuzey Kafkasya bölgesindeki Sabarlar' ın yurtlarını ellerinden almışlardı. Fakat Sabar Türkleri Avar fırtınası geçtikten sonra tekrar toparlandılar, Göktürk İmparatorluğu' nun Batı ucunda Göktürkler adına Bizans ve İran İmparatorlukları ile mücadeleye devam ettiler. 630' dan sonra Göktürk İmparatorluğu çin hakimiyeti altına girince Sabarlar müstakil bir devlet haline geldiler. İşte Hazar Hakanlığı bunların eseridir.

Hazarlar, İran' daki Sasani İmparatorluğu' nu devamlı baskılarıyla çok zayıf düşürmüşlerdi. İslam orduları Sasaniler' in böyle zaıf zamanlarında İran' a girerek onları kolayca çökerttiler. İran aradan kalkınca Emevi orduları Hazar ülkesine doğru yürüdülerse de Hazarların şiddetli direnişi karşısında Ermenistan sınırından öteye geçemediler.

Hazarlar bütün Doğu Avrupa' yı ellerine geçirerek büyük bir devlet oldular. Bizans bunlarla iyi geçiniyor, ilerleyen Arap ordularına karşı Hazarlar' ın dostluğunu arıyordu. Hazar Hakanlığı Kafkaslar' dan Macaristan' a kadar uzanan geniş bir saha içinde yaşayan kavimler bu sayede ticaretle, san' atla, din hayatının gelişmesiyle uğraşma fırsatını bulabildiler. Ticaretin getirdiği bolluk sayesinde Hazar şehirleri büyük bir canlılık kazandı. Hazar Hakanlığı Onuncu Yüzyıl ortalarına kadar yani tam üç yüzyıl büyük bir devlet olarak devam etti. Hazarlar' ın yıkılması ve dağılması Türk tarihinde büyük ibret alınması gereken olaylardan biridir. Bu devlet Türkler bakımından başarısız bir şehirleşmenin sonucu olarak dağılmıştır. Hazarlar eskiden olduğu gibi yarı göçebe kabilelere dayanmadıkları için ücretli bir ordu kurmuşlardı. Fakat bu ücretli ordu sadece kendi kavimlerinden değil, birbiri ile uzlaşması çok zor olan birçok kavimlerin insanlarından meydana geliyordu. Hazarlar aynı hatayı, din konusunda da işlediler. Memlekette bir din birliği sağlamayı düşünmediler. Hazar ülkesinde her dinin misyonerleri at oynatıyor, böylece Hazar halkı dini inanç bakımından bir yamalı bohça haline geliyordu. üstelik Hazar Hakanları Sekizinci Yüzyıl' da Museviliği kabul etmişlerdi.

Hazarlar' ın zayıflamasından en çok faydalanan İslavlar, yani bugünkü Ruslar' ın dedeleri oldu. Hazar topraklarının büyük bir kısmı onların eline geçti. Ayrıca Macaristan da o devirde ayrı bir güç halinde ortaya çıktı.

KAYNAK: Tarihte Türkler-Prof.Dr.Erol Güngör
Sayfa:45,46-ötüken Yayınları